Có Một Hồng Kông Thu Nhỏ Giữa Lòng Sài Gòn

 

Người Hoa có một loại món ăn rất được lòng người Việt, đó là “dimsum” hay đọc là “tiểm sấm”. Phần lớn mọi người sẽ nghĩ đây là cái tên chỉ một loại thức ăn riêng của người Hoa nhưng thực ra nó có nghĩa là điểm tâm. Chỉ các món ăn nhẹ được đựng trong xửng tre tròn như há cảo, sủi cảo, xíu mại, bánh cuốn, bánh xếp, chân gà tàu xì,… Ba mình thường hay đùa rằng, phải mà sáng sớm chạy ra quận Năm ăn dimsum ngồi nghe nhạc Tàu thì đúng bài nhờ. Và mỗi lần ba nói như thế thì y như rằng ba sẽ chở cả nhà ra quận Năm dạo phố và tấp vào một nhà hàng đồ Hoa. Chỉ có điều là vào buổi tối. Từ các món ăn nhẹ thường dùng vào buổi sáng, dimsum dần trở thành những món ăn khá sang cho các bữa ăn ngoài của gia đình hay những bữa tiệc nhỏ vào chiều tối. Sau đấy, người ta mở rộng nhà hàng và thêm vào thực đơn nhiều món ăn Trung Hoa khác như vịt quay Bắc Kinh, Phật nhảy tường, miến xào cua, mì phúc tôm hùm,… Đặc biệt, trong văn hóa người Tàu món mì còn có một ý nghĩ đặc biệt thường được sử dụng trong các tiệc sinh nhật của người lớn tuổi với ý nghĩa là trường thọ. 

Nhắc đến đặc sản đồ ăn Tàu là không thể không nhắc đến món chè. Chè không chỉ là một loại thức ăn mà còn là một nghệ thuật tráng miệng. Nó tận dụng nhiều loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, pha trộn chúng lại với nhau tạo nên những món ăn vừa thơm vừa ngon. Chè hột gà trà Tàu mới nghe sẽ cảm thấy lạ lùng, sao món trứng gà mặn lại ăn cùng với chè ngọt được. Nhưng thực ra nó lại là một sự pha trộn tuyệt vời. Có thể sẽ có người không thích vì cảm thấy tanh nhưng nếu bạn nhỡ thích nó rồi thì sẽ nhận thấy được sự béo bùi của lòng đỏ trứng gà, của hạt sen, mùi thơm của táo tàu cùng vị ngọt của nhãn nhục. Phổ biến hơn chè trứng chính là chè mè đen, có thể vì nó dễ nấu và không kén người ăn nhưng nếu muốn ăn được một chén chè mè đen chính gốc bạn nên tìm ăn ở những chỗ do người Tàu nấu hoặc tìm ăn ở khu vực phố người Hoa. Cuối cùng là chè đậu hũ hạnh nhân, mặc dù nơi sinh ra là Trung Quốc nhưng món này lại rất phổ biến ở Nhật Bản. Đậu hũ hạnh nhân khá giống với món chè khúc bạch và nó cũng có nhiều sự biến tấu nhất như đậu hũ hạnh nhân ăn với nước đường cùng nhãn giòn, đậu hũ hạnh nhân vị matcha hay phiên bản gốc đậu hũ hạnh nhân ăn cùng với sữa tươi. Dù là phiên bản nào thì món này vẫn luôn có mùi thơm và vị béo đặc trưng của hạnh nhân. Nếu không có dịp đến khu phố người Tàu để thưởng thức món chè thì bạn vẫn có thể tìm kiếm công thức chế biến trên mạng. Vì món này cũng khá dễ làm. 

Do sự mới lạ trong thiết kế nồi lẩu cùng với tính thuận tiện linh hoạt của nó, cùng một lúc chúng ta có thể thử cả hai vị lẩu hoặc hơn nên món lẩu hotpot nhiều ngăn dạo gần đây đã nổi lên như một cơn sốt ở Việt Nam. Sự kỳ lạ này xuất phát từ “văn hóa cộng đồng”, một hình thức văn hóa được lưu giữ và trở thành một phần quan trọng trong văn hóa ăn lẩu. Mọi người cùng ngồi quây quần bên nhau để dùng bữa, điều này đã khiến bầu không khí xung quanh trở nên nóng lên, hơi ấm không chỉ lan tỏa đến cơ thể của những người tham gia mà còn giúp hâm nóng sự gắn kết giữa người với người. Ăn lẩu là một trải nghiệm mang tính sở thích cá nhân và văn hóa vùng miền.  

Khẩu vị của người dân hai vùng lớn phía Bắc và phía Nam Trung Quốc có sự đối lập rõ rệt. Vì đặc điểm khí hậu và nguồn cung lương thực mà người dân địa phương phía bắc rất thích ăn thịt, nhất là thịt cừu cùng nước dùng không cay. Ngược lại với người miền Bắc, người dân miền Nam rất thích ăn nội tạng và các món ăn cay nóng để xua tan cái lạnh. Việc sử dụng ớt một cách táo bạo là một đặc trưng trong các món ăn của họ. Và lẩu cũng phải ngoại lệ. Sở thích ẩm thực đặc biệt của miền Nam đã tạo ra một cảm giác độc đáo trên đầu lưỡi cùng hương vị say đắm của lẩu chua cay. 

Có lẽ vì bắt nguồn từ văn hóa gắn bó cộng đồng và khẩu vị khác nhau giữa hai miền mà họ đã cho ra đời nồi lẩu nhiều ngăn. Thường thấy nhất là nồi lẩu hai ngăn với một bên nước trong không cay tượng trưng cho khẩu vị của người phương Bắc và một bên rực đỏ tạo cảm giác vừa nhìn vào đã thấy cay xè đại diện cho người miền Nam. Ngày nay, sự kết hợp này giúp mọi người từ già trẻ lớn bé đều có thể cùng ăn lẩu mà không gặp rào cản trong khẩu vị và sở thích. 

Có một câu chuyện dân gian đang dần phai mờ đi. Nhìn những chiếc bánh quẩy mà mọi người hay ăn kèm cùng món cháo, có bao giờ bạn thắc mắc tại sao bánh quẩy luôn là hai miếng bánh dính chặt vào nhau không? Không phải do sở thích nên người ta mới làm thế mà do hai miếng bánh quẩy tượng trưng cho hai vợ chồng gian thần Tần Cối. Thích lấn át bề trên, chèn ép bề dưới, giết hại trung thần, bán nước bị người đời thống hận, phỉ báng. Cuối cùng người ác cũng phải nhận quả báo mà họ đáng phải chịu, để hành tội hai vợ chồng Tần Cối, người ta đã cột dính hai người lại rồi ném vào vạc dầu sôi cho đến chết. Về sau mọi người vẫn luôn chiên hai cây bánh dính vào nhau để nhắc nhớ về hai vợ chồng ác nhân này. Câu chuyện này còn có một phiên bản khác. Đó là chiếc bánh quẩy này đã được ra đời từ lúc Tần Cối còn sống, kèm với bốn câu thơ thế này:

Sau đó, hai vợ chồng Tần Cối chưa bao giờ bị xử phạt cho tội ác của chính mình nhưng họ sẽ bị trừng phạt bởi lớp lớp thế hệ sau, khi chiên những chiếc bánh quẩy trong chảo dầu. Và người đời cũng tin rằng Tần Cối và vợ hắn sẽ đời đời bị chiên sống trong vạc dầu ở dưới địa ngục. 

Dần dần món bánh này vượt ra khỏi biên giới và phổ biến ở khắp nơi. Trong bản gốc, loại bánh này được gọi là Cối chiên dầu (yóu zhá guì chơi chữ Cối (guì) trong tên Tần Cối và quỷ vì hai từ này có cách phát âm giống nhau). Còn trong tiếng Quảng Đông thì người ta đổi hẳn thành quỷ chiên dầu (yau ja gwai) và cách đọc này cũng chính là cách đọc của người Việt gọi bánh quẩy “giò cháo quẩy” hay “giò chéo quẩy”.  

Khi nhắc đến ẩm thực Trung Hoa, ngoài những món ăn ngon đã kể và chưa kể thì không thể không nhắc đến món ăn tinh thần, nào là nghệ thuật, nào là phong cách sống… 

Mình vẫn luôn cho rằng, chỉ có người Tàu mới hay thắp nhang nhiều như thế (hoặc là do mỗi nhà mình như vậy). Vì lúc bé mỗi khi sang nhà nội là mùi nhang thơm lại ngào ngạt xộc vào mũi mình. Nghe thì có hơi kì cục kẹo vì từ “nhang” nhiều khi cũng khá nhạy cảm. Nhưng nếu không phải nó thì cũng không phải là mùi gì khác, mỗi lần nghe thấy mùi nhang là mình lại nhớ về lúc nhỏ, một cảm giác ấm áp trào dâng khắp người. Chắc vì nó làm mình nhìn thấy hình ảnh ngôi nhà cũ hiện về từ ký ức, cả cái TV cũ chiếu mấy phim Tàu bà nội hay xem giờ đã không còn nữa, nghe thấy cả cái ngôn ngữ theo mình là “xù xì xù xì” lúc nhỏ mình hay nghe, bên cạnh đó là giọng của ông nội, giọng của ba nghêu ngao hát mấy bài nhạc Hoa có vẻ hay ho đấy mà mình chẳng hiểu gì. Bạn biết đấy, một chục năm qua rồi, hàng xóm và những ngôi nhà xung quanh ít nhiều gì cũng phải thay đổi, người già không còn, người trẻ chuyển đi, tiếng “xù xì” ấy ít dần, mùi nhang cũng nhạt bớt, nhà cửa cũng được xây mới lại, phim Tàu nhường chỗ cho phim Mỹ, phim Hàn…

Rồi lúc lớn lên, mỗi khi mình “cưỡi con chiến mã” Honda chạy băng băng qua những cung đường quận 5, quận 6, mình luôn có chút cảm giác hiếu kỳ, thích thú và vô cùng thân thuộc. Ở cái nơi mà đôi lúc bạn sẽ nghe thấy một thứ ngôn ngữ khác ngoài tiếng Việt, tiếng Anh, những con chữ Tàu cùng những bảng hiệu cũ kĩ sao mà quen ghê, cái mùi thuốc Bắc ngọt thơm nức mũi, những căn nhà với kiến trúc kì lạ vừa không lại vừa giống với khu nhà bạn từng sống,… Khi đến phố người Hoa, mình không những được thưởng thức những món ăn ngon mà còn được “thưởng thức” bầu không khí là lạ nơi đây mang lại. Cảm giác như đang được đi du lịch đường ngắn, từ Gò Vấp sang quận Năm vậy đó. Là một người theo chủ nghĩa cổ điển, thích tìm xem những cái “cũ” cái “lạ” . Khu người Tàu khiến mình mê mẩn bởi cái phong cách và hương vị hoài cổ nó mang lại. Mỗi khi chạy qua những dãy nhà hơi lụp xụp, còn mang thiết kế cũ kỹ đặc trưng cùng bức tường đã bị hoen ố ít lởm chởm ở đây, cái sàn đầy gạch hoa văn chứ không phải là đá hoa cương,… mình phải chạy chậm lại để ngắm nhìn, để nghe và tận hưởng cái không khí vừa thân quen vừa lạ lẫm mà nó mang lại. Thật kì lạ làm sao khi người lớn thì muốn hướng về phía trước, muốn mọi thứ trông hiện đại hơn. Còn mình, con người sinh ra trong thời đại kỹ thuật số thì muốn quay lại ngắm nhìn những giá trị cũ đã sắp không còn nữa. 

 

 

Comments