Netiquette – Mở Ra Hồi Kết Cho Những Cuộc Chiến Bàn Phím

 

Avatar ẩn mình nhấp nháy, internet, và những cái tôi lặng lẽ…Thế giới ảo, lời nói ảo nhưng nỗi đau để lại là thật. Một câu nói vô tình, một câu phán xét không chủ đích, tất cả đều có thể trở thành nguyên nhân cho những sự đau lòng. 

Đếm bao nhiêu cho hết số cá thể mang trong mình những bản ngã riêng biệt giao nhau qua thế giới ảo sôi động suốt 24 giờ. Câu chữ vô tình là nơi gửi gắm của những phiến diện và ích kỉ. Bạo lực mạng – có lẽ là cụm từ không còn xa lạ gì với chúng ta, bởi gốc rễ của nó xuất phát từ những ngôn từ nhỏ nhoi nhất. Để rồi cũng chính nó lại có sức tấn công mãnh liệt đến những người dùng internet khác… Như một mối hiểm nguy đang rình rập, bạo lực mạng cũng tương tự diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Song lại luôn đau đáu thầm lặng khiến người ta chẳng kịp trở mình.

71% thực sự là con số biết nói theo khảo sát của Plan InternationalTrung tâm nghiên cứu quốc tế phụ nữ về số người dùng mạng xã hội gặp phải vấn nạn bạo lực tại Việt Nam. Khi con số nạn nhân liên tục vươn lên chiếm lĩnh để báo động một môi trường mạng xã hội đang đi xuống, liệu rằng sẽ tăng đến bao nhiêu phần trăm nữa khi mỗi chúng ta, vẫn quá “vô tư” với chính những ngôn luận và hành động của mình?

Lời bình phẩm như vạch đường đến cơn cuồng “bạo lực mạng” là đó, người ta nào có nhận ra bản thân mình như kẻ cay nghiệt đanh thép. Chúng ta có thể thương cảm những năm thanh xuân của một cô gái và sẵn sàng dùng lời lẽ máu lạnh với cô gái khác. Ngay khi mọi chuyện đều chưa rõ ràng, ta lại tự cho mình quyền đánh giá, bình phẩm những điều chưa tỏ cùng mớ bằng chứng chủ quan. Liệu rằng sau những phán xét ấy, chúng ta có đã và đang mang trong mình trái tim thiên vị để tìm hoài lý lẽ của sự công bằng? Ta vô tình áp đặt những chuẩn mực về cơ thể, vóc dáng,… để đánh giá, body shaming kẻ khác. Đào lại những bức ảnh trong quá khứ, công khai hàng ngàn bình luận ác ý để rồi từ đó phê phán thậm tệ họ bằng những ngôn từ hết sức cực đoan.

 

 

Đi tìm một cái kết cho những câu chuyện mơ hồ, người ta dùng bạo lực mạng để hạ gục thanh danh và gia đình một cô gái, chỉ để tức thời ngã ngũ nghi vấn và thỏa mãn cái tôi chủ quan của chính mình.

Cuốn theo dòng dư luận, mạng xã hội lại dậy sóng với “văn hoá anti” gọi tên các nghệ sĩ, KOLs nổi tiếng. Những luồng quan điểm hai chiều luôn tồn lại song hành và hiển nhiên trong giới Showbiz Việt, song không thể phủ nhận những group anti liên tục ra đời chính là môi trường xúc tác cho những cơn “bạo lực mạng” không điểm dừng. 

Group, hội nhóm anti những nghệ sĩ có hoạt động nổi bật như Hương Giang, Trấn Thành, Thuỷ Tiên… liên tục được tạo ra, là nơi để hàng nghìn bài đăng công khai đi quá xa đến nỗi ta cứ ngỡ tôn chỉ hoạt động của chúng nhằm vào sự tập trung công kích, tạo làn sóng tẩy chay và lăng mạ, bới móc cuộc sống cá nhân, gia đình… Ngôn từ, hình ảnh, tất cả sự căm phẫn vượt quá giới hạn biến những người anti trở nên tàn bạo, thiếu kiểm soát “sản sinh” vô số hành động đi xa khỏi những quy chuẩn đạo đức. Phải chăng ai trong chúng ta cũng đôi lần giống như họ, trở thành kẻ ẩn mình hung hãn không ngại làm tổn thương những người dùng khác chỉ bằng mười đầu ngón tay?

Giữa những con chữ biết nói, màn hình xanh phản chiếu sự miệt thị gay gắt, khi mạng xã hội thu mình vào thế giới đời tư không thể thiếu. Lắm lúc chúng ta, vô tình hay cố ý bị chịu tác động và đôi khi vẫn thiếu kiểm soát mình mà phạm những sai lầm ấy.

Thế giới ảo, lòng người càng chẳng thể thật tâm với triệu nick xanh khuất dạng. Chúng ta ẩn cái tôi không ngừng khao khát bày tỏ chính kiến sau mỗi dòng đăng và đôi câu bình luận, để rồi vô tình lấy cái chủ quan của chính mình hoá vũ khí làm sát thương kẻ khác.

 

 

Có thể hôm qua chúng ta vẫn xúc động vì một ai đó phải chịu tra tấn đáng thương. Hôm nay cũng là chúng ta, không kìm nén được cảm xúc cá nhân, để những quan điểm phiến diện một chiều lên tiếng và gõ nên đôi dòng chữ tra tấn tinh thần người khác. Ta chẳng thể ngờ rằng, sự tàn nhẫn tức thời ấy như phần lấp đầy cho những khoảng trống tâm lí mà họ phải gánh vác.

Sau màn hình xanh vô cảm, những kẻ ẩn mình không nhìn thấy được hậu quả to lớn mà bản thân gây ra, không ý thức được mình đang sai nên sự việc sẽ kéo dài, lặp đi lặp lại. Nhìn vào thực tế quả không quá khó để nhận thấy liên tục những cơn phẫn nộ từ vị trí ngoài cuộc lại vô tình “dắt mũi” mở đầu chuỗi ngôn từ công kích và mất tính “người”. Sau những phím Enter, chẳng biết chúng ta từ lúc nào tự cho mình cái quyền dùng ngôn từ để mạt sát, làm tổn thương nhau. Bạo lực mạng chẳng phải điều gì xa vời ngoài kia đâu khi từng chút ích kỉ, phiến diện bé nhỏ dần gom nhặt lại mà thành.

Ngôn từ vốn có tính hai mặt. Nếu ngôn từ được tạo ra từ kẻ vô cảm sẽ tự khắc biến thành lưỡi dao chẳng do dự gây thương tích cho người không may phải hứng chịu nó. Chúng ta phải chăng có là kẻ vô cảm ấy? Những con chữ tưởng chừng như vô hại song có thể mạt sát tinh thần của bất kỳ ai khi chính bản thân mình, người tạo ra nó để cái tôi ích kỷ lên ngôi.

Đối diện màn hình lặng lẽ, ta để cảm xúc làm chủ, sẵn sàng nêu quan điểm cá nhân, đề cao quyền tự do ngôn luận. Chỉ tiếc ta thường lẫm lũi nấp sau chiếc bóng sự giao thoa và để cái tôi lấn át, quên đi việc hiểu cho người kia. So với thực tại, tàn nhẫn hơn bội lần. Nếu mọi việc diễn ra trong cuộc sống, mình sẽ can đảm nói ra những lời lẽ tương tự chứ? Hay mọi thứ chỉ có thể lặng lẽ diễn ra phía sau khung hình đại diện. Còn mỗi người, sống bằng một bản ngã hung mãnh thứ hai của mình…

 

Thuật ngữ Netiquette, xuất phát từ Net (internet) và Etiquette (phép xã giao) chỉ những quy tắc và chuẩn mực mọi người cần tuân theo khi sử dụng internet, được thể hiện qua phép sự lịch sự và tôn trọng đối với những người sử dụng khác. Cũng giống như cách bạn dùng phép hành xử ấy ở ngoài chính đời thật của mình.

Những thiếu sót của hầu hết người dùng mạng xã hội vốn vô hình trở thành “nếp văn hoá” ăn sâu vào tiềm thức như hiện hữu trong đời thực của họ. Đặc thù không ràng buộc của thế giới ảo dễ dàng dẫn đến sự thiếu kiểm soát ngôn từ, tranh luận bằng những lý lẽ chủ quan hay không ngại bình phẩm trước những tin đồn chưa tỏ đều là hành động không khó để bắt gặp. Nhưng với những nguyên tắc đặc trưng của Netiquette, đó chính là sự bổ trợ tối ưu giải quyết những thói quen dùng mạng tiêu cực cố hữu này.

Làm chủ được ý thức và hành vi khi bước vào thế giới mở, người dùng internet có thể tự trang bị cho mình sự tôn trọng quyền riêng tư của người khác. Thay vì để tính chủ quan và bốc đồng, phiến diện lấn át, chúng ta sẽ biết bày tỏ quan điểm, cân nhắc và kiểm tra tính chính xác của một thông tin trước khi công khai hay chia sẻ chúng.

Hướng đến một môi trường mạng tích cực, những nguyên tắc Netiquette đảm bảo những cuộc tranh luận nằm trong chuẩn mực nhất định. Chúng ta sẽ chỉ sử dụng ngôn từ văn minh, lịch sự và có tính chắt lọc. Cuộc tranh luận không dừng ở sự đả kích, đó là cơ hội để người dùng internet có thể tăng thêm sự hiểu biết, mở rộng tư duy về một vấn đề nào đó. Giúp mình trở thành những người tham gia vào mạng xã hội một cách thông minh và mẫu mực.

Khi bạn dùng tài khoản thật của mình để tranh luận, sẵn sàng đối diện và chịu trách nhiệm mọi hành động, lời nói công khai của mình. Khi bắt gặp một người mới vào nhóm hay sự kiện, chương trình và họ có một thắc mắc nào đó, đôi lúc có vẻ ngớ ngẩn. Nhưng bạn vẫn dành thời gian để giải đáp một cách rõ ràng, và nhắc nhở những lưu ý cẩn thận. Khi bạn làm chủ thời gian để không vướng vào những cuộc cãi vã vô ích, trước một số  tài khoản hung hăng bất lịch sự khác, bạn chọn im lặng rời đi… Trên tất cả, ấy là khi bạn đang dẫn lối để Netiquette góp phần lan toả văn hoá mạng lành mạnh cho chính mình và cộng đồng.

Netiquette – cánh cửa mới rẽ hướng đổi chiều cho “bạo lực mạng”.  Chúng ta hoàn toàn có quyền đặt niềm tin vào một thế giới mạng xã hội với sự kết nối lành mạnh, an toàn bất luận những người dùng tham gia vào cộng đồng mạng bằng hình thức gián tiếp.

 

 

Với một lượng thời gian tiêu thụ khổng lồ người Việt dành cho Facebook và Instagram, hẳn chúng ta sẽ chịu sự ảnh hưởng và chi phối từ mạng xã hội vô cùng lớn và khó có thể tránh khỏi những tiêu cực từ thế giới ảo ấy mang lại. Netiquette chính là hành trang quan trọng đảm bảo sự an toàn tối ưu cho người dùng. Đồng thời góp phần đẩy lùi những trường hợp bạo lực mạng không mong muốn.  

Thực hành Netiquette, những chuẩn mực đạo đức không chỉ hiệu lực trong đời sống thực tại mà được áp dụng ngay vào chính không gian mở của internet. Trước khi để lại những bình phẩm công khai đánh giá một người khác, thật mong, hãy đặt mình vào vị trí họ. Bạn sẽ như thế nào khi mũi dao ngôn từ ấy chĩa thẳng đến mình?

Cuộc sống thường nhật vốn đã quá nhiều áp lực và mệt mỏi, chúng ta tìm đến những trang mạng xã hội như một góc riêng để đối thoại với chính mình. Dành cho nhau những cách đối xử nhẹ nhàng sẽ là một lời đồng điệu an ủi nhất từ những con người hiện đại và văn minh. Hãy thay thế cơn bạo lực gay gắt, hung mãnh bằng những cuộc thảo luận biết lắng nghe nhau. Để chúng ta, những người dùng internet bất luận ở đâu vẫn sẽ là người phản biện có ý thức, làm chủ được cảm xúc cá nhân.

Khi công nghệ 4.0 gọi tên trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật số, những trang mạng xã hội bước vào cuộc sống thân thuộc hơn bao giờ hết. Là khi cộng đồng mạng văn minh, tích cực không chỉ là động lực và điều kiện cấp thiết, mà còn trực tiếp chi phối ý thức và hành động người dùng. Netiquette chính là sự bổ trợ tất yếu, để con người cùng lối sống hội nhập có thể chung tay tạo nên sự an toàn, tích cực cho môi trường mạng xã hội, và cho cả chính bản thân mình.

Dù trong đời sống thực hay qua mạng xã hội, mọi chiều hướng hành xử đều là lựa chọn của mỗi người trong chúng ta. Một người văn minh sẽ tìm kiếm cho mình hướng đi đúng đắn nhất. Thay vì cứ giữ thói ích kỉ phiến diện cùng cái tôi cá nhân nhỏ bé để mạt sát, đánh giá người khác, hãy biết thấu hiểu, quan tâm và biết nhìn nhận đa chiều, lịch sự và nhẹ nhàng. Vì một cộng đồng mạng tích cực chỉ khi chúng ta tự hoàn thiện mình để trở thành những người dùng tích cực.

 

Comments